วิถีเกษตรกรไร่มันสำปะหลัง หลังสู้ฟ้า หน้าสู้ดิน: ฝึกภาคสนาม พัฒนาอนามัยชุมชน Field Training
 
อ่านซีรีย์ ฝึกภาคสนาม พัฒนาอนามัยชุมชน Field Training
 
การฝึกปฏิบัติงานพัฒนาอนามัยชนบทเบ็ดเสร็จ
คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล
ณ ตำบลกฤษณา และตำบลวังโรงใหญ่ อ.สีคิ้ว จ.นครราชสีมา
http://www.ph.mahidol.ac.th/field/
https://www.facebook.com/pages/Field-Training-PHMU/178274832186960?fref=ts
 
=======================================
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
อาชีพเกษตรกรถือเป็นอาชีพที่มีเกียรติและน่ายกย่องที่สุด เพราะเป็นอาชีพที่ต้องอาศัยพละกำลัง ความมานะพยายาม และจิตใจที่แกร่งกล้าเลยทีเดียว ประโยคที่ว่า "ชาวนาทำงานหลังสู้ฟ้า หน้าสู้ดิน" เป็นประโยคที่แม้จะได้ยินบ่อยและเป็นประโยคที่อธิบายบริบทของการทำงานของชาวเกษตรได้อย่างชัดเจน แต่แท้จริงแล้ว เราไม่เคยเข้าใจความหมายที่แท้จริงของประโยคนี้เลย จนกระทั่งไปฝึกภาคสนามในครั้งนี้
 
การเรียนในสมัยนี้พุ่งสนใจแต่การเรียนในห้องเรียนมากเกินไป หนังสือหรือจะสู้ประสบการณ์จริง? บางครั้งการบอกเล่าเรื่องด้วยตัวหนังสือ รูปภาพ หรือแม้กระทั่งวิดิโอก็ไม่แจ่มชัดพอที่จะติดตรึงในมโนจิต เพราะมันไม่สามารถส่งผลกระทบ "Impact" ได้เท่ากับการได้ "เห็น" กับตาของตัวเอง หรือในภาษาอังกฤษที่ว่า
 
First-hand experience = "you had to be there"
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
ในระหว่างการฝึกภาคสนามในหมู่บ้านปางละกอ อ.สีคิ้ว จ.นครราชสีมา พบว่าชาวบ้านส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรไร่มันสำปะหลัง เพราะเป็นพืชที่เหมาะกับสภาพดินที่ร่วนปนทรายและอากาศที่แห้งแล้งของภาคตะวันออกเฉียงใต้ และนอกจากนี้ ข้อมูลจาก รพ.สต. ปางละกอ (โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพชุมชน) ยังชี้ว่าโรคกล้ามเนื้อและกระดูกเป็นหนึ่งในสาเหตุหลักที่ชาวบ้านมาพบแพทย์บ่อยที่สุด
 
ทางกลุ่มจึงต้องหาสาเหตุว่า "ทำไมการทำงานขุดไร่มันถึงทำให้ชาวบ้านเกิดโรคเหล่านี้?" (ชาวบ้านจะเรีัยกไร่มันสำปะหลังย่อๆ ว่า ไร่มัน) 
 
แต่การจะหาสาเหตุว่าทำไม? ก็จำต้องไปเห็นกับตาตัวเองว่าชาวเกษตรกรไร่มันทำงานกันอย่างไร? เพื่อที่จะหาแนวทางการแก้ไขปัญหานี้ได้อย่างถูกต้อง
 
ป.ล. รู้ไหมว่าประเทศไทยเป็นประเทศที่ส่งผลิตภัณฑ์มันสำปะหลังออกมากที่สุดในโลก
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
อาชีพเกษตรกรไร่มันสำปะหลังจะเริ่มทำงานขุดมันตั้งแต่ 7 โมงเช้าถึง 4 โมงเย็น รวมเวลาทำงานประมาณ 8 ชั่วโมง และมีรายได้ประจำวันประมาณ 250 - 300 บาท คำนวนแล้วคิดเป็นเงือนเดือน 5000 - 6000 บาทต่อเดือน (ไม่นับวันหยุด) ซึ่งรายได้นี้อาจแปรผันเพราะไม่ได้รับจ้างทำงานทุกวัน แต่ที่ยิ่งไปกว่ารายได้อันน้อยนิด การทำงานของชาวไร่มันสำปะหลังยังหนักหน่วง ต้องลุกๆ ก้มๆ เงยๆ อยู่กับมันสำปะหลังซ้ำไปซ้ำมาเป็นชั่วโมงโดยไม่ได้หยุด และไม่มีเครื่องมือในการทำงานที่ได้มาตรฐานตามโรงงาน 
 
การทำไร่มันสำปะหลังมีอยู่ 4 ระดับเหมือนเกษตรกรแบบอื่นคือ ปลูก ดูแล เก็บเกี่ยว และขนส่ง
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
1. การปลูก ต้องเลือกสภาพพื้นที่ที่ไม่มีที่ลุ่มหรือน้ำท่วมขัง มีลักษณะดินร่วนปนทราย มีการระบายน้ำดี สาเหตุที่หมู่บ้านปางละกอนิยมการปลูกมันสำปะหลังเพราะเป็นพืชที่ปลูกได้ในดินทุกชนิด แต่จะชอบดินร่วนปนทรายเพราะจะลงหัวและเก็บเกี่ยวง่าย การปลูกก็ทำให้เกิดปัญหาโรคกล้ามเนื้อและกระดูก เพราะชาวไร่ต้องก้มๆ เงยๆ ทำให้เกิดปัญหาสุขภาพตามมา คิดดูล่ะกันว่า ถ้าต้องก้มๆ เงยๆ แบบนั้นบ้างทุกวันจะปวดหลังแค่ไหนกันหนอ?
 
2. การดูแลมันสำปะหลังเพิ่มความเสี่ยงทางสุขภาพให้กับชาวบ้านปางละกอ เพราะชาวบ้านต้องสัมผัสกับสารเคมีและยาฆ่าแมลงตลอดเวลา จากการสัมรวจพื้นที่ พบว่ามีชาวบ้านที่เป็นผื่นแพ้และแผลไหม้จากสารเคมีจำนวนมาก 
 
ป.ล. จากรูป เห็นได้ชัดว่าชาวไร่ก้มลงไปหยิบมันซึ่งท่านี้เป็นท่าที่ผิดหลักการยศาสตร์สำหรับการทำงาน การยศาสตร์คืออะไร? (อ่านว่า กา-ระ-ยะ-สาด) หรือ Ergonomics คือ Law of work หรือกฎของงาน เป็นศาสตร์ที่มุ่งเน้นการปรับสภาพงานให้เหมาะสมกับผู้ปฏิบัติงานเพื่อปรับปรุงคุณภาพการทำงานให้มีประสิทธิภาพ มีความปลอดภัยและความสะดวกสบายสูงสุดระหว่างการทำงาน การที่ชาวบ้านก้มลงหยิบมันสำปะหลังทำให้กระดูกสันหลังคดงอ ทำให้เกิดอาการเมื่อยล้า ปวดข้อ ปวดหลัง 
 
 
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
3. การเก็บเกี่ยว หรือการขุดมันสำปะหลัง จะต้องทำหลังจากอายุเก็บเกี่ยวเกิน 8 เดือนขึ้นไป แต่ส่วนใหญ่อายุเก็บเกี่ยวที่เหมาะสมคือ 12 เดือน การเก็บเกี่ยวจะแยกเป็น 1. การขุดมัน และ 2. การแบกมันขึ้นรถ
 
การขุดมัน เริ่มแรกชาวไร่จะต้องใช้รถไถเพื่อดึงมันสำปะหลังออกจากพื้นดิน จากนั้นชาวไร่จะต้องใช้มีดที่แหลมคมตัดหัวมันแต่ละหัวออก ซึ่งมีดเหล่านี้คมมากจนมีชาวบ้านหลายคนแล้วที่เฉือนนิ้วตนเองไปขณะทำงาน 
 
การแบกมันขึ้นรถ ชาวไร่ต้องแบกมันน้ำหนักประมาณ 30 กิโลขึ้นบนไม้กระดานที่มีความชัน 45 องศา เสี่ยงต่อการพลัดตก และโรคกล้ามเนื้อและกระดูก การแบกของหนักเป็นเวลานานจะทำให้เกิดโรคปวดกล้ามเนื้อเรื้อรัง หรือ Myofascial Pain Syndrome ทำให้กล้ามเนื้อแข็งและเกร็งจนกลายเป็นอาการปวดเรื้อรัง ปวดร้าวลึก ปวดตลอดเวลา ซึ่งบางคนอาจเป็นหนักจนไม่สามารถขยับกล้ามเนื้อในส่วนนั้นได้ อาจทำให้ปวดศีรษะ นอนไม่หลับ ชาตามมือแขน และอาจเกิดปัญหาโครงสร้างของร่างกาย เช่น ไหล่สูงต่ำไม่เท่ากัน หลังโค้งโก่งงอ หรือมีปัญหาในการเดินและทรงตัว (ตะกร้ามันสำปะหลังหนักมาก ขนาดผู้ชายแบกยังแทบจะเซ)

Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
4. ขนส่ง หลังจากเก็บเกี่ยวแล้วก็ต้องส่งโรงงานโดยเร็ว ไม่ควรทิ้งไว้เกิน 4 วันมิฉะนั้นหัวมันจะเน่า มันสำปะหลังเป็นวัตถุดิบหลักในการทำผงชูรส ไลซีน(กรดอะมิโน) และสารให้ความหวานชนิดต่างๆ นอกจากนี้ยังสามารถไปแปรรูปเป็นวัตถุดิบประกอบในอุตสาหกรรมอื่นๆ เช่น อุตสาหกรรมทอผ้า กระดาษ ไม้อัด กาว อาหารและเครื่องดื่ม บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป ซอสต่างๆ และไอศครีมได้อีกด้วย
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
การทำงานไร่มันสำปะหลังส่งผลกระทบต่อชีวิตของชาวไร่อย่างชัดเจน นอกจากจะทำให้เกิดโรคแล้ว ยังส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อการดำเนินชีวิตของชาวไร่และครอบครัวอีก ยกตัวอย่างเช่น
 
เมื่อชาวไร่ป่วย --> ต้องไปพบแพทย์ --> ต้องเสียเงินกับค่ายา --> เมื่อป่วยก็ทำงานไม่ได้ --> จน เครียด กินเหล้า --> ไม่มีเงิน --> เป็นภาระของพี่น้องลูกหลาน --> พ่อแม่มีปัญหา เด็กจึงไม่ได้รับการดูแล --> ลูกท้องในวัยเรียน --> ลูกจบแค่ม.3 ไม่ได้เรียนต่อ --> ลูกหางานไม่ได้ ต้องทำไร่มันสำปะหลัง
 
แล้ววัฏจักรนี้ก็วนเวียนต่อไป เด็กซึ่งเป็นเยาวชนรุ่นต่อไป เป็นอนาคตของบ้านปางละกอ แทนที่จะได้รับการศึกษาจบชั้นมัธยมศึกษาหรือชั้นมหาวิทยาลัย ก็จบแค่ม.3 เด็กๆถูกตัดอนาคต จะไปทำงานดีๆก็ไม่ได้เพราะวุฒิการศึกษาไม่ผ่านเกณท์ จึงถูกแกมบังคับให้ทำงานเป็นเกษตรกรไร่มันสำปะหลังตามอย่างพ่อแม่ เพราะเป็นงานใช้แรงงานที่ใครๆ ก็ทำได้ วงจรอุบาทว์ หรือ Vicious Cycle แบบนี้ก็จะดำเนินต่อไปไม่สิ้นสุด 
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
สุดท้ายนี้ ถ้าเทียบกันแล้ว วิถีชีวิตของชาวเกษตรกรมันช่างลำบากสาหัสเหลือเกิน ถ้าเป็นชีวิตของตนเองก็คงรับไม่ได้อย่างแน่แท้ การไปฝึกภาคสนามในครั้งนี้ ทำให้ได้เห็นชีวิตจริงที่เกิดขึ้นในสังคมชนบทของประเทศไทย รู้สึกโชคดีมากที่ได้เกิดมาในครอบครัวที่ครบสมบูรณ์ ไม่มีปัญหา ครอบครัวอบอุ่น ได้ร่ำเรียนในระดับสูง มีโอกาสในอนาคตที่เปิดกว้าง ดังนั้น เมื่อเรามีโอกาสที่คนอื่นไม่มี เราก็ควรที่จะทำวันนี้ให้ดีที่สุด อย่าทำลายโอกาสของตนให้เสียเปล่า กว่าเราจะได้ดีในวันนี้... ก็เพราะความช่วยเหลือจากคนที่รักเราทั้งนั้น เพราะฉะนั้นจงรักตัวเอง รักครอบครัว และสำนึกในบุญคุณคนที่สนับสนุนเรามาจนวันนี้
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
Rural Agriculture : Tapioca Starch
 
======================
ชมรูปเพิ่มเติมได้ที่ http://www.flickr.com/photos/simplificity/
รูปทั้งหมดที่มีการโพสลงไปในนี้ เป็นรูปที่ถ่ายโดยตัวเองนะคะ ใช้กล้อง Sony Nex-5
 
======================
Related Links
 

Comment

Comment:

Tweet

Geez, that's <a href="http://rxmeidepc.com">unvbbieealle.</a> Kudos and such.

#9 By dvFwsXDtW (83.97.100.125) on 2013-09-20 11:10

It's great to read something that's both enjoyable and provides prtsmaaigdc solutions.

#8 By hMdFejsCd (188.143.232.12) on 2013-09-19 22:57

@toonpcb @nirankas @neverfearnat @เยี่ยมค่ะ(^_^) @พี่ไก่จร้า ขอบคุณมากค่ะ big smile

#7 By Simplificity on 2013-03-28 02:50

น้องเหมียว..พี่ไก่เข้ามาเยี่ยมชมนะ เยี่ยมมากๆเลย เก่งจุงเบยยย (^0^)

#6 By พี่ไก่จร้า (103.7.57.18|27.55.167.199) on 2013-03-26 23:47

น้องเหมียว..พี่ไก่เข้ามาเยี่ยมชมนะ เยี่ยมมากๆเลย เก่งจุงเบยยย (^0^)

#5 By พี่ไก่จร้า (103.7.57.18|27.55.167.199) on 2013-03-26 23:44

big smile

#4 By เยี่ยมค่ะ(^_^) (103.7.57.18|27.55.167.199) on 2013-03-26 23:35

เห็นมันสำปะหลัง นึกถึงขนมมันสำปะหลังปิ้ง ชุบน้ำเชื่อมหอมๆ
ขนมโบราณ เหมาะกับคนโบราณ sad smile
Hot! Hot!

#3 By ...Neverfearnat... on 2013-03-18 08:30

จน เครียด กินเหล้า นี่แย่เลย
แล้วทำยังไงดีกับโครงสร้างรายได้ในสังคมไทย
( Hot! Hot! )

#2 By Nirankas on 2013-03-16 21:23

ดีออกนะ วิถีแบบนี้ไม่ต้อง เสียรูปเป็นโหลๆเดินตากแดดหน้าดำ

#1 By p.cobra on 2013-03-16 12:34